 |
Justisa no Seguransa iha Timor-Leste | Rekursu Atuál ho Interese
Justisa no Seguransa iha Timor-Leste
Tentativa sira atu hatán ba violénsia liubá no potensiál iha Timor-Leste hamosu peskiza ne’ebé Globalism Institute hala’o daudaun kona-ba kruzamentu entre tema Justisa no Seguransa. Envezde tau enfase partikulár ba dezenvolvimentu setór justisa formál ka seguransa nian, ami nia peskiza buka atu komprende oinsá mak konjuntura buat rua ne’e nian fó impaktu ba modelu integrasaun sosiál no identidade. Ami interesadu atu buka hatene se prosesu justisa nian sira bele fasilita haso’i tensaun sosiál, tantu diretamente tuir intensaun programátika, maibé mós liuhosi hamosu padraun luan ba koezaun sosiál. Maibé, inseguransa ne’ebé la’o ba nafatin mós bele hamosu ezijénsia sínika ba justisa oin-ida ne’ebé haree ba imposivel atu satisfás didi’ak hodi nune’e hamosu kultura impunidade nian ne’ebé la’o ba nafatin, no mós violénsia barak liután.
Foku sentrál ba peskiza ida ne’e mak servisu hosi Komisaun Lia-loos, Simu Malu no Rekonsiliasaun iha Timor-Leste (CAVR). Maski iha mós resposta intitusionál seluseluk ba krime ne’ebé hala’o durante okupasaun Indonézia, hanesan julgamentu iha Jakarta no mós estabelesimentu Unidade ba Krime Sériu iha Timor-Leste, servisu CAVR nian mak hala’o iha sosiedade rai-Timór nia laran liuhosi programa boot justisa nian no buka lia-loos iha distritu hotu-hotu, la’ós iha de’it kapitál laran ka limitadu iha tribunal laran. Nune’e duni, poténsial ba CAVR atu garante forma justisa oinoin, no mós tipu seguransa oinoin mak sai nu’udar interese partikulár, liuliu tanba padraun integrasaun sosiál ne’ebé mak programa sira ne’e bele kria.
Efeitu prazu-naruk nian hosi tentativa intitusionál oinoin atu hetan justisa no paz iha Timor-Leste ladún klaru nafatin. Porezemplu, lideransa polítika Timor-Leste nian lida ho kestaun problemátiku buka justisa kontra antigu membru militár Indonéziu sira liuhosi hala’o rekonsiliasaun duké akuzasaun atu nune’e labele ariska antagoniza sira nia nasaun vizińu boot. Estratéjia ida ne’e hetan krítika dala barak iha Timor-Leste laran, hodi sujere katak sistema polítiku emerjente la konsege satisfás espetativa étika hosi nia populasaun rasik.
Krize polítika no sosiál iha tinan 2006 nia laran la realisa de’it difikuldade atu dezenvolve resposta di’ak no koerente ba forma violénsia oinoin, krize ne’e hamosu mós nivél komplikasaun sériu ida ba relasaun entre justisa no seguransa. Kompleksidade situasaun ne’e nian, ho akuzasaun no kontra-alegasaun oinoin, hamosu situasaun ida ne’ebé kualkér persesaun kona-ba falta justisa bele servi atu hametin síklu violénsia nian ne’ebé sei la’o nafatin iha futuru.
Fila ba Leten
Rekursu Atuál ho Interese
Buat tuirmai reprezenta dokumentu sira ho relevánsia partikulár ba tema prosesu hari nasaun iha Timor-Leste ne’ebé mak publika foin daudaun. Porfavór haree ami nia pájina Rekursu ba Justisa no Seguransa hodi hetan lista boot liután kona-ba rekursu sira ne’ebé relevante.
. Camps for Internally Displaced People in Dili 13 August 2006 (Map)
. Dili Security Hot Spots 24 October 2006 (Map)
. Estimated IDPs in the Districts of Timor-Leste 20 September 2006 (Map)
. High Risk Camps - Water Sanitation and Drainage 11 October 2006 (Map)
. Police Posts at Hot Spots in Dili 13 November 2006 (Map)
. Brady, Cynthia and David G. Timberman, The Crisis in Timor-Leste: Causes, consequences and options for conflict management and mitigation, USAID, Dili, November 2006.
. Byrne, Mark, Trauma and Forgiveness: Lessons from South Africa and East Timor, Catholic Social Justice Series, no. 60, Australian Catholic Social Justice Council, North Sydney, 2007 (order here).
. Harrington, Andrew, '25th of May 2006 Massacre & War Crimes in Timor-Leste', East Timor Law Journal, wwww.eastimorlawjournal.org, 24 January 2007, 55 pgs.
. Holthouse, Kym, 'Playing the Man in Timor-Leste', Arena Magazine, Issue 84, August-September 2006, pp. 47-49.
. International Crisis Group, Resolving Timor-Leste's Crisis, Asia Report no. 120, International Crisis Group, Jakarta and Brussels, 10 October 2006.
. Neto, Félix, Maria da Conceiçao Pinto and Etienne Mullet, 'Intergroup Forgiveness: East Timorese and Angolan perspectives', Journal of Peace Research, vol. 44, no. 6, November 2007, pp. 711-728.
. Scambary, James with Hippolito Da Gama and Joao Barreta, A Survey of Gangs and Youth Groups in Dili, Timor-Leste, A report commissioned by Australia's Agency for International Development, AusAID, Dili, 15 September 2006.
. Trindade, Jose 'Josh' and Bryant Castro, Rethinking Timorese Identity as a Peacebuilding Strategy: The Lorosa'e - Loromonu Conflict from a Traditional Perspective, The European Union's Rapid Reaction Mechanism Programme: Technical Assistance to the National Dialogue Process in Timor-Leste, Dili, 6 June 2007.
. United Nations, Report of the United Nations Independent Special Commission of Inquiry for Timor-Leste, English version and Tetum version, United Nations, Geneva, 2 October 2006.
Fila ba Leten |
|
   |
 |
| Globalism Institute ©Copyright
2006 |
|